BÍ KÍP ÔN THI HIỆU QUẢ – LÝ GIẢI THEO KHOA HỌC

Bí kíp ôn thi

Tác giả: Nguyễn Đức Hải – DrMind – Bác sĩ kỹ năng

1. VÌ SAO NÊN TẬP TRUNG KHI HỌC BÀI?

+ Tăng hiệu quả công việc, giúp tốc độ học nhanh hơn và tiếp thu kiến thức nhiều hơn.

+ Tiết kiệm thời gian: Vì khả năng tập trung của con người có hạn, cơ quan kiểm soát khả năng tập trung chủ yếu nằm ở thùy trán võ não, và thời gian duy trì hoạt động với hiệu suất tốt nhất là 2 giờ, do đó, nếu tập trung cao độ thì trong 2 giờ có thể tiếp thu được lượng kiến thức nhiều hơn.

+ Hình thành thói quen làm việc tích cực, rõ ràng, đến nơi đến chốn.

Bí kíp nâng cao sự tập trung
Bí kíp nâng cao sự tập trung

2. CƠ CHẾ SỰ TẬP TRUNG VÀ TRÍ NHỚ CỦA NÃO BỘ

Cơ chế tập trung

+ Khả năng tập trung gồm có chủ yếu hai loại là tập trung ngắn hạn và dài hạn, trong đó, khả năng tập trung ngắn hạn được kiểm soát bởi vành đai vỏ não (Đau đớn giúp tập trung tốt hơn, cảm xúc tích cực yêu thích sẽ giúp tập trung tốt hơn, ….), và khả năng tập trung dài hạn được kiểm soát bởi thùy trán võ não (Thí nghiệm ở động vật trang 328 Sách Sinh Lý Hà Nội – 2005).

Cấu trúc các vùng của não bộ theo Brodmann
Cấu trúc các vùng của não bộ theo Brodmann

Cơ chế trí nhớ: Trí nhớ được chia thành 3 loại là Trí nhớ tức thời, trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn.

+ Trí nhớ tức thời (Tính bằng giây, phút): Là sự lặp đi lặp lại trong thời gian ngắn của 1 chuỗi các Neuron thần kinh (Gọi là Mạch Neuron dội lại). Ví dụ như khả năng nhớ nhanh số điện thoại. Theo thuyết này, trong vòng vài giây – vài phút sau khi tiếp nhận thông tin về sự vật, hiện tượng, mạch neuron lặp lại liên tục hoạt động, do đó chúng ta có thể gọi thông tin ra bất cứ lúc nào, tuy nhiên sau vài phút mạch này có thể chuyển hóa thành trí nhớ ngắn hạn hoặc hoạt động yếu dần và mất đi.

Trí nhớ tức thời có thể ghi nhớ rất nhanh
Trí nhớ tức thời có thể ghi nhớ rất nhanh

+ Trí nhớ ngắn hạn (Tính bằng phút, ngày): Được ví như là RAM của máy tính, trí nhớ ngắn hạn được hình thành sau khi chúng ta cố ý lặp lại trí nhớ tức thời, làm tăng khả năng tiết và dẫn truyền các chất dẫn truyền thần kinh ở synap, từ đó bắt đầu hình thành đường mòn trí nhớ. Đường mòn trí nhớ chính là khả năng dẫn truyền tốt hơn của một chuỗi các Neuron thần kinh, từ đó giúp chúng ta gọi được sự việc, hiện tượng ra một cách dễ dàng hơn. Cơ quan chịu trách nhiệm ghi nhớ ngắn hạn là thùy trán và vùng hải mã. Thời gian để có thể tạo được đường mòn trí nhớ là 10-60 phút.

Trí nhớ ngắn hạn được ví như RAM máy tính
Trí nhớ ngắn hạn được ví như RAM máy tính

+ Trí nhớ dài hạn (Tính bằng tuần, tháng, năm): Được ví như là ổ cứng của máy tính, để tạo được trí nhớ dài hạn cần sự cố ý lặp lại trí nhớ ngắn hạn có chu kỳ. Chu kỳ lặp càng dày thì đường mòn lớn càng nhanh và trí nhớ dài hạn được thành lập càng bền vững. Đường mòn trí nhớ được phát triển là do sự tăng số lượng chất dẫn truyền thần kinh ở synap, tăng diện tích vị trí giải phóng, tăng mức độ giải phóng chất dẫn truyền và tăng số lượng synap. Cơ quan tham gia vào việc gọi lại trí nhớ dài hạn là thùy trán vỏ não và đồi thị (Trong đó đồi thị đóng vai trò rất quan trọng). Trí nhớ dài hạn được lưu trữ khắp nơi trong vỏ não một cách có hệ thống.

Cơ chế chuyển từ trí nhớ ngắn hạn sang dài hạn
Cơ chế chuyển từ trí nhớ ngắn hạn sang dài hạn

3. VẬN DỤNG THỰC TIỄN VÀO ÔN THI

+ Lên kế hoạch và mục tiêu học tập rõ ràng trước khi học: Hàng ngày có rất nhiều luồng thông tin truyền vào não bộ, tuy nhiên không phải luồng thông tin nào cũng có lợi cần phải ghi nhớ, do đó, khi có kế hoạch và mục tiêu rõ ràng thì thùy trán và vùng hải mã sẽ biết được rằng đây là thông tin có lợi cho chúng ta và sẽ chủ động ghi nhớ thông tin này vào bộ nhớ ngắn hạn (~RAM).

Đặt mục tiêu và kế hoạch trước khi học
Đặt mục tiêu và kế hoạch trước khi học

+ Hãy đọc hiểu trước khi học thuộc: Việc học thuộc ngay lập tức mà không cần hiểu chỉ khiến bạn hình thành thói quen học vẹt (Thói quen rất xấu ngay từ hồi tiểu học). Việc đọc hiểu trước vừa giúp bạn hình thành trí nhớ tức thời, là cơ sở tốt để thành lập trí nhớ ngắn hạn và dài hạn sau này. Hãy dành một buổi, một ngày hoặc vài ngày (Tùy vào lượng kiến thức) để đọc và hiểu những bài bạn sắp phải học thuộc.

+ Tưởng tượng tự thích thú, vui vẻ, hạnh phúc khi được điểm cao: Việc này không hẳn là tự sướng, mà là giúp não bộ cảm nhận được cảm xúc tích cực, cảm xúc tích cực sẽ giúp nâng cao sự tập trung khi học tập. Việc này là do vùng bụng sau vành đai vỏ não (Vùng 23 của vỏ não theo Brodmann).

Nghĩ tới điểm số cao giúp nâng cao tập trung
Nghĩ tới điểm số cao giúp nâng cao tập trung

+ Không làm nhiều việc cùng lúc: Hầu hết tất cả con người đều chỉ có thể tập trung vào một việc tại một thời điểm nhất định, bạn không thể vừa vẽ hình vuông bằng tay trái và hình tròn bằng tay phải (Bạn có thể thử). Do đó, nếu đang ôn thi, học bài thì tốt nhất không làm bất cứ việc gì khác (Nghe nhạc, nhắn tin, lướt facebook, quay bút …). Nếu việc học của bạn cần sử dụng laptop hay điện thoại, hãy chỉ mở duy nhất 1 tab đó thôi, tuyệt đối không để thêm các tab khác (Facebook, phim, truyện, …)

Làm nhiều việc cùng lúc gây mất tập trung
Làm nhiều việc cùng lúc gây mất tập trung

+ Đọc to dễ thuộc hơn: Khi đọc sách chúng ta thường đọc bằng mắt, do đó nguồn thông tin truyền vào não bộ qua thị giác, việc này chỉ tốt khi bạn đang trong giai đoạn đọc hiểu (Cần sự tập trung phân tích câu chữ, hàm ý, ý nghĩa của từng đoạn văn…), còn trong giai đoạn học thuộc, việc đọc to còn giúp bạn tiếp thu thông tin qua thính giác (nghe), 2 nguồn thông tin thống nhất (Nhìn và Nghe) giúp cho việc cũng cố thông tin tại vùng Wernicke tốt hơn, từ đó việc tiếp thu, phân tích và lưu vào bộ nhớ dễ dàng hơn.

Đọc to giúp ghi nhớ nhanh hơn
Đọc to giúp ghi nhớ nhanh hơn

+ Hãy cố gắng lưu trữ dưới dạng hình ảnh: Trong số ba dạng thông tin hay gặp nhất thì thứ tự ghi nhớ tốt hơn như sau: Số < Chữ < Hình ảnh. Bạn có thể xem cả một bộ phim dài vài tiếng mà vẫn kể lại đúng chính xác thứ tự diễn tiến, cảm xúc nhân vật nhưng không thể kể lại hết nội dung của một cuốn sách đọc trong vài tiếng và càng không thể nhắc lại các số đã đọc qua trong thời gian đó. Do đó, hãy cố gắng chuyển tại nội dung trọng điểm sang hình ảnh, ví dụ để nhớ số: 1292 – Hãy liên tưởng trên cái cây thông (số 1) có một con vịt trời đang đứng tít trên ngọn (Số 2), mỏ con vịt trời có một quả bong bóng bay (Số 9), bỗng nhiên một con vịt khác bay đến và đạp con vịt kia xuống để chiếm chỗ (Số 2). Việc ghi nhớ bằng hình ảnh, câu chuyện sẽ giúp bạn nhớ được lâu hơn. Tuy nhiên đây là kỹ năng cần được luyện tập và có hệ thống, tôi sẽ trình bày rõ vào một bài hướng dẫn khác.

Luyện trí nhớ hình ảnh
Luyện trí nhớ hình ảnh

+ Trước khi ngủ hãy cố gắng chuyển bộ nhớ ngắn hạn qua dài hạn: Hãy dành thời gian buổi tối trước khi đi ngủ để ôn lại kiến thức trong ngày, việc này sẽ giúp bạn cũng cố trí nhớ ngắn hạn để tiến gần tới trí nhớ dài hạn hơn, vì nếu vẫn ở dạng trí nhớ tức thời hoặc ngắn hạn, thì khi ngủ bộ não được nghỉ ngơi và khởi động lại hoàn toàn, bạn sẽ mất một lượng lớn kiến thức (Thử nghiệm đã được tiến hành trên chuột trong Sách Sinh Lý Hà Nội 2005 – Trang 337). Do đó, hãy dành ban ngày để học kiến thức mới và buổi tối để ôn kiến thức đã học.

Nên ôn lại kiến thức trước khi ngủ
Nên ôn lại kiến thức trước khi ngủ

+ Tư thế học: Từ xa xưa bộ não chúng ta đã ghi nhận rằng, nằm là tư thế nghỉ ngơi (ngủ) còn ngồi và đứng là tư thế làm việc, nên khi học bạn hãy duy trì tư thế ngồi hoặc đứng. Tuyệt đối không được nằm, vì đây là bản năng bẩm sinh từ lâu đời, rất khó để có thể thay đổi được. Và đặc biệt, đừng ngồi học trên giường.

Không nền nằm khi đang học bài
Không nền nằm khi đang học bài

+ Thời gian để chuyển trí nhớ tức thời thành trí nhớ ngắn hạn là 10-60 phút, do đó hãy dành 60 phút chỉ để học một lượng kiến thức nhất định (1 cầu vừa đủ dài). Tìm mọi cách để lặp đi lặp lại lượng kiến thức đó trong thời gian 60 phút sẽ giúp bạn đưa kiến thức vào trí nhớ ngắn hạn (RAM). Có thể đọc lại, viết lại, vẽ lại, … nội dung kiến thức. Khi bạn luyện tập càng nhiều thì RAM của bạn càng lớn hơn, từ đó có thể chuyển được một khối lượng kiến thức lớn hơn sang trí nhớ ngắn hạn trong cùng thời gian (10-60p).

+ Chỉ tay vào trán: Thật là thú vị, việc này sẽ giúp bạn tập trung hơn?. Trong cuộc sống, nếu bạn chỉ tay vào ai đó thì người đó sẽ chú ý tới bạn, cũng vì lý do này, khi bạn chỉ tay vào vùng trán, đồng nghĩa với việc bạn đang chỉ thẳng vào thùy trán võ não (Nơi có chức năng duy trì sự tập trung cao độ kéo dài), từ đó sẽ giúp nâng cao sự tập trung của bạn. Đây là kinh nghiệm thực tế, tôi đã học được và áp dụng hiệu quả từ Sherlock Holmes – Thám tử tài năng – Người luôn ngồi yên lặng, chỉ thẳng 10 ngón tay vào trán khi cần suy nghĩ và tập trung cao độ.

Chỉ tay vào trán để nâng cao tập trung
Chỉ tay vào trán để nâng cao tập trung

+ Luôn duy trì sức khỏe tốt: Một bộ não thiên tài không thể chứa đựng trong một cơ thể ốm yếu được, thật vậy, nếu bạn đang ốm yếu, ho, sổ mũi liên tục thì dù bạn giỏi tới đâu bạn cũng không thể đạt hiệu quả cao trong công việc cũng như học tập, hãy tập thể dục đều đặn mỗi buổi sáng.

Duy trì sức khỏe tốt để có trí não tốt
Duy trì sức khỏe tốt để có trí não tốt

+ Hãy cách ly tất cả những vật có thể gây mất tập trung: Đây là điều quan trọng nhất, hãy hoàn toàn cách ly bạn với những thứ đồ vật nguy hiểm ngăn cản sự thành công, sự tập trung cao độ của bạn. Bộ não cần ít nhất 15 phút để có thể hoàn toàn tập trung 100% vào một việc, do đó nếu bạn đang học được 10 phút, sau đó nhắn tin điện thoại, thì để tập trung lại vào việc học bạn lại cần 15 phút nữa, và nếu bạn liên tục làm những việc như nhắn tin, chat, gọi điện, xem youtube, lướt facebook thì gần như cả ngày bạn không bao giờ có thể tập trung 100% vào việc học trong bất cứ thời điểm nào.

Sự phiền toái của công nghệ trong học tập
Sự phiền toái của công nghệ trong học tập

4. NHỮNG ĐIỀU, ĐỒ VẬT GÂY MẤT TẬP TRUNG

+ Điện thoại: Một trong những đồ vật nguy hiểm nhất đối với sự tập trung của con người, những tin SMS mới, tin nhắn Facebook, tin nhắn Zalo, cuộc gọi từ bạn bè, người thân, số lạ, Mail, Trò chơi (Games), …. sẽ liên tục làm phiền bạn. Hãy cách ly và nhớ để chế độ im lặng hoặc máy bay nhé.

+ Máy tính bảng, máy bàn, laptop: Nếu việc học hoặc công việc của bạn không cần tới máy tính bản hay laptop, hãy tắt đi và bỏ hết vào phòng bên cạnh hoặc một nơi càng xa bạn càng tốt.

+ Đồng hồ thông minh (Smart Watch): Loại đồng hồ này có chức năng nhắn tin, nghe nhạc, gọi điện, … giống như điện thoại, nên cũng cách ly.

Cách ly công nghệ để tập trung cao độ
Cách ly công nghệ để tập trung cao độ

+ Những đồ dụng điện tử khác: Tivi, máy nghe nhạc, X-box, …

+ Sự lộn xộn: Việc đồ đạc lộn xộn, quá nhiều thứ đập vào mắt xung quanh khiến bạn rất dễ mất tập trung, hãy dành thời gian dọn dẹp lại phòng gọn gàng, nếu được hãy dành riêng một phòng đọc sách, nơi mà chỉ có bàn và ghế để học.

+ Người yêu: Đây cũng là đối tượng cần cách ly sớm, trong học tập và công việc, hãy hạn chế để cảm xúc ái ân xen vào vì rất dễ hỏng việc, do đó, không cần nói nhiều bạn cũng hiểu, gấu cũng là một trong những đối tượng nguy hiểm cần cách ly ngay nếu không muốn mất tập trung vào việc học bài.

Cách ly gấu ngay nếu muốn tập trung cao độ
Cách ly gấu ngay nếu muốn tập trung cao độ

Tác giả: Nguyễn Đức Hải – DrMind – Bác sĩ kỹ năng

Hits: 974

Chat với Doctor Mind